فصل سوم: بهبود زندگی در نگاه عبادات( از کتاب« مدار زنگیدر نگاه اسلام»)
چند سال پیش کسی گفت: دراداره ای که هستم از ما پرسیده می شود؛ آئین اسلام برای زندگی چیست،و یا گفته شود اسلام برای خوب زندگی کردن چه راه کار و یا طرح و برنامه ای دارد؟.0بنا براین بهر لفظی که گفته شود؛ این است که اسلام درمورد بهبود و پویایی زندگی در رابطه با عبادات چه نظری دارد؟آیا عبادات صرفاً برای ثواب و آخرت است یا هر دو!؟ جواب این سؤال بیش از بیست سال، ذهن ما را به خود مشغول کرده بود و در این باره یاد داشت هایی دارم . نتیجه این همه دستورات اسلام ، چند منظوره بودن آن است؛ چون حیات و بقای انسان به روح و جسم سالم متکی و نیاز مند است و بدون سلامت یکی ازآن ها اصلاً زندگی سراپا تلخ و ناگوار خواهد شد. بنابر این دو عنصر حیاتی جسم و جان باید با هم اداره شوند و دریک کلام همه دستورات عبادی و غیر عبادی... برای سامان دادن بر زندگی دنیا است که اگر زندگی دنیا سامان یافته و عاری از مشکل باز دارنده باشد، این همان بهشت جاوید است که از دنیا شروع می شود. این موضوع در کالبد شکافی و توضیح مسائل آینده روشن خواهد شد و در این جا به سراغ نماز میرویم و نکاتی را متذکر خواهیم شد.
1) مقدمات نماز: از میان مقدمات نماز اگر یکی از آنها نباشد نماز باطل است پاک بود لباس، مکان، آب غسل و وضو از نجاست است، خود غسل و وضو فی نفسه،از شرایط اولیه نماز است در حالی که رعایت آنها واجب است نمودار بهداشت عمومی هم هستند، بهداشت از این نظر که نحوه بهداشتی بودن آب و لباس و بدن را به ما یاد می دهد، عمومی از این نظر که نماز در اصل برای شش میلیارد انسان فعلی کره زمین در عا لم تقدیر واجب است که اگر همه آن را رعایت می کردند از نظر بهداشتی هیچ نوع بیماری روحی وجسمی، از این ناحیه متوجه انسان نمی شد. در مورد عدم بهداشت جهانی تنها چند قلم کوچک بدین قرار است، یکصد میلیون در جهان ازآب آشامیدنی سالم محرومند و سالی دو میلیون کودک به همین جهت جان می دهند و در جایی دیگرآمده است هر پانزده ثانیه یک کودک بر اثرآب غیر بهداشتی جان خود را از دست می دهند، بیماری «سل» که علت عمده آن عدم بهداشت است. سالی دو میلیون قربانی می گیرد و سالی چهار میلیون کودک بر اثر اسهال می میرند که علت آن عدم بهداشت است.
همانطورکه در گذشته گفته شد.دستورات اسلام چند منظوره است؛ حال آیا واجب بودن غسل، وضو، پاک بودن لباس و بدن فی نفسه و تنها برای نماز، نماز هم برای آخرت واجب است یا بعکس است!؟ باید قبول کرد که بر عکس است، چون چرا درحال ناچاری نماز بدون غسل و وضو... قبول است و مهم اینکه بهداشت حرف اول سلامت جسم را می زند و انسان بدون سلامت جسمانی نمی تواند با علاقه عبادت کند پس خود بهداشت واجب است ولی به این طریق که نماز خواندن شرط سلامت جسم نیست میلیاردها الان نماز نمی خوانند ولی از نظر جسمی مشکلی ندارند.
بنا بر این، اگر همین ها را بتوانیم درست به بشر تفهیم کنیم؛ هرکس به خاطر سلامت جسمی خود این دستورات بهداشتی را رعایت خواهند کرد، در جهان برای سلامت بدن روزه می گیرند نه به خاطر ثواب. البته این هم ورود عبادت عملی در مدار زندگی روزمره است ولی عاری از معنویت و رنگ الهی است. طبق آیه 138، سوره بقره،رنگ الهی در واقع بهداشت اخلاقی و بهداشت متعارف همان وضو... در قالب عبادت است. بنا بر این اسلام، طبق آیه31، سوره اعراف، با این روش روح و جسم هر دو را با هم درمان می کند. چند سال است هر چه درباره اهمیت نماز گفته می شود اثری چندان ندارد لذا اکثر افراد نسبت به نماز صبح بیگانه اند چون با این دید به نماز نگاه می کنند که برای زندگی چه نتیجه ای دارد؟!
2)رعایت وقت: رعایت وقت به خودی خود اصلاً دلیل عقلایی ندارد و به هر صورت ممکن است برای یک یا چندین منظور باشد، وقت شناسی در نماز یکی از مقدمات است که ما توجه کنیم مثلاً حالا ظهر شده یا نه و دیگر اینکه رعایت وقت یعنی رعایت نظم و داستن برنامه در زندگی و اینکه هر وقتی چه کاری باید صورت بگیرد؛ اگر کسی قبل از اذان صبح... نماز بخواند و مثلاً بگوید عبادت که دیگر به وقت معینی نیاز ندارد!؟ اصلاً همه را یکباره می خوانم چون بعداً کار دارم ، این نماز باطل است. البته اگر به خاطر سامان دادن به وضع زندگی نباشد این تصور فرضی درست است و مثلاً رو به قبله هم نباشد اشکال ندارد که خود خدا می فرماید:«مشرق و مغرب از آن خداست و بهر سو رو(و عبادت) کنید خدا آنجاست...[1]».و این خیلی خوب ثابت می کند که در واقع عبادت در درجه اول برای سامان دادن به زندگی و در نتیجه سلامت روح اخلاقی... و جسم است که زندگی ابدی و جاودان را در پی خواهد داشت، اصلاً بهشت و جهنم بشر از همان زمان انعقاد نطفه شروع می شود مادری که بچه شقی در رحم دارد با مادری که بچه سعید در رحم دارد از نظر روحیه نشاط، احساس معنویت، نیکی، امیدواری،آرامش... بطور کل متفاوت است . حضرت رسول(ص) می فرماید:«و هر انسان نیک بختی در رحم مادر نیک بخت است و هر انسان بد عاقبتی از رحم مادر بد عاقبت شده است[2]».
اینکه می فرماید وقت شناسی واجب است بنوعی مقدمه رعایت قوانین و مقررات هم هست چون ما یک زندگی دیگر بنام زندگی اجتماعی داریم.اینکه می گوید نماز قبل از ظهر شرعی باطل است به خاطر این است که در ضمن عبادات، به اهمیت قوانین و رعایت حقوق اجتماعی توجه کنیم، چون همین عدم رعایت قوانین باعث شده مثلاً در سال 85 ده میلیون پرونده داد گاهی بسته شود، ایران با وجود اینکه کشور اسلامی است شاید بیش از پانصد هزار زندانی داشته باشد؛ عده ای از اینها که فقیر هستند با کمک خیرین آزاد می شوند. بسیاری از بیماریها و افسردگیهای حتی خانواده ها بر اثر زندان بودند عزیزاشان است. بر اثر عدم رعایت قوانین رانندگی در جهان سالی یک میلیون و دویست هزار، و در ایران سالی 20 هزار نفر و سالی دو هزار نفر قطع نخایی در پی دارد و هزینه تصادفات ایران درسال بالغ بر چهار صد میلیارد تومان می شود. اصلاً تمام جنگ ها ... ناشی از عدم رعایت حقوق اجتماعی دیگران است. که از مهم ترین قوانین نظام خلقت ؛ و قوانین نظام اجتماعی برای جلو گیری از هرج و مرج ویران گر است و بس لذا این امر مهم باید در قالبی و هر لحظه به بشر تفهیم شود که آن قالب باید به طور صد در صد رنگ خدایی داشته و برای رعایت آن هر چیزی رنگ الهی داشته باشد هیچ ضرر و زیانی نه برای خود فرد دارد و نه برای فردی از افراد بشر و حتی موجودات دیگر که بدون جهت نباید اذیت شوند. سوره بقره آیه 138 در مورد اهمیت رنگ خدایی در امور زندگی آمده برای بشر نه تنها چهار دیواری ایران.
مسائل را این طورکالبد شکافی کردن، بهترین روش روشنگری است که افراد از ماهیت و خصوصیات امور عبادی روشن باشند ولی ما عادت کرده ایم بگوییم: اگر نماز قبول نشود... خدا روز قیامت عذاب می کند؛ درصورتی که عذاب از هیمن حالا شروع می شود. افسردگی ها بیماریها... ناشی از عدم رعایت قوانین الاهی... است، که این بلاها را برسر انسان می آورند و این ها بدترین عذاب است. همین عید نوروز86 امسال تاکنون بر اثر تصادفات بالغ بر صد و پنجاه نفر کشته داشته است. مردم این مشکلات را با همه وجود احساس و لمس می کنند ولی چون علت ریشه ای آن را نمی دانند با چند مشکل بد تر ازآنها روبرو خواهند شد. یکی این که اکثر افراد فورا به سراغ شانس می روند و از دست شانس شکایت می کنند بعضی پا را فراتر گذاشته و با خدا درگیر می شوند و می گویند خدا یا، مگر ما چه کار کرده بودیم، چرا فلانی این طور نیست...!؟ و خلاصه چون شانس ... را مقصر می دانند؛ بفکر حل مشکل و اصلاح خود که همان رعایت قوانین باشد، نیستند. همین چند روز که فرمانده ناجا علت تصادفات را بیان می کرد، تقریباً ده درصد را، علت جاده ای و بقیه را متوجه عدم سرعت مجاز، سبقت بی جا، خواب آلودگی، آگاه نبودن به فنون رانندگی ... بازگو می کرد. اینها وظیفه علما است که بگویند تا مردم متوجه شوند، نماز برای همین دنیا است و اگر بدانند رعایت خواهند کرد. دیشب در اخبار پزشکی آمده بود سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده جاهایی از کشورها که خطنه رسم نیست الزاماً باید خطنه صورت بگیرد، تا سالها پیش این دستور اسلامی را مسخره می کردند ولی حالا که متوجه شدند عدم خطنه چه پیامد های ناگوار جسمی را همراه دارد آن را انجام می دهند، سایر دستور اسلام نیز این طور است و حکومت جهانی مهدی(ع) بخاطر روشن شدن همین هاست که همه یک پارچه به اسلام می گیروند. خداوند می فرماید:«از صبر و نماز یاری جویید و این کار جز برای خاشعان گران است[3]». این آیه اشاره است برای اهمیت دادن به آنچه درباره عدم رعایت قوانین و رعایت آن گفته شد. در واقع مفهوم این آیه ، اهمیت دادن به وضو و غسل در بهداشت، و اینکه لباس و مکان... غصبی نباشد و حقوق اجتماعی و وقت شناسی و احترام گذاشتن به قوانین رعایت شود را در بر می گیرد و خیلی چیزهای دیگرکه لازم است پیرامون این آیه توضیح داده شود و خلاصه از نماز و صبرکمک گرفتن، متوجه این قبیل مسائل می شود که در مجموع نتیجه آنها داشتن روح و جسم سالم و زندگی ایده آل و شایسته زیستن است.
[1]. بقره آیه 115.
[2].نهج الفصاحه ص 375.
[3]. بقره آیه 45.