صنایع دستی...،در نگاه قرآن ( در مورد خود اشتغالی)
سال 1383 درآموزش و پروش قم در مورد طرح جامعی که در این رابطه داشتم حدود ربع ساعت برای کارشناسان مربوط صحبت کردم و حدود نیم ساعت به سؤالات آنان پاسخ دادم . در پایان یکی ازآ نها پرسید. از چه منابعی استفاده می کنید ؟، وقتی گفتم از قرآن همه متعجبانه سکوت کردند و اضافه کردم حتی شما هر مشکل داخلی داشته باشید می توان راه حل آن را از قرآن گرفت. در باره همین موضو ع نوشته وکتاب در حد زیادی دارم؛ از جمله یازده کتاب طبی و به همین مقدار در دست تهیه دارم که همه از آیات استفاده شده است لذا سزاوار است در این جاهم سری به قرآن بزنیم
در قرآن آیاتی وجود دارد که می توان بر اساس مضمون و دیگر دلالات آنها در مورد کل صنایع و صنایع دستی دلایل روشنی آورد و روی این نکته تأکید کرد که قرآن واقعاً جامع و جواب گوی همه نیازهای مادی و معنوی بشر، در حد اعلای آن است؛ همانند آیاتی که در باره ساختن کشتی نوح آمده که با نظارت خود خدا ساخته شده است «واصنع الفلک باعیننا و وحینا ...– هود آیه 37».
صنایع دستی عامل باز دارنده مهاجرت به شهرها
هدف از صنایع دستی وصنایع کوچک در درجه اول، و صد در صد کنترل و جلوگیری از مهاجرت بی رویه روستاها به شهرها می باشد و ما نباید فقط به سراغ مواردی برویم که صرفاً با دست صورت می گیرد، بلکه مراد همان رفع بیکاری وتولید چیزهایی می باشد که مبتلا به روز مردم است و لذا دریک نگاه ؛ اکثر تولیدا ت صنایع دستی فعلی هیچ نقشی در نیاز ها ی ضروی و روز مره مردم ندارد و به همین علت است که با مشکلات عدیده ای روبرو است که وقت توضیح آن نیست و این برداشت من از وضع صنایع دستی از چند سال پیسش می باشد که از نزدیک در جریان امر بودم. به هرصورت هدف برطرف کردن نیازهای اولیه و جلوگیری از مهاجرت است که تاکنون تبعات غیر قابل جبرانی را از نظر فردی و اجتماعی در پی داشته است ؛ اصلاً چه اشکالی دارد صنایع دستی با صنایع کوچک با هم یکی باشند و این صنایع کوچک است که لوازم ضروری و اولیه مردم را تأمین کرده و افراد به عنوان یک شغل دارای پشوانه وامید بخش به آن نگاه خواهند کرد ولی صنایع دستی فعلی این گونه نیست و به همین جهت است که کسی آنرا یک شغل موفق و جواب گو نمی داند
دولت اگر بخواهد واقعاً مشکل بیکاری و مشکل مهاجرت به شهرها و حتی مشکل گرانی و مهم تر از همه مشکل گرایش به مواد مخدر را حل کند باید صنایع کوچک را در همه جا گسترش دهد حاضرم در همین باره طرحی جامع ارائه دهم ؛ به چه دلیل نمی شود صنایع دستی و صنایع کوچک را با هم تلفیق و درآموزش و خیلی از کار ها با هم هماهنگ ساخت ؟!، در صورتی که در نفس الامر یک چیزند. این سرمایه گذاری که تاکنون روی صنایع دستی شده اگر روی صنایع کوچه فراگیر شده بود حالا ما با مشکل مواد مخدر، مفاسد ، گرانی و مهاجرت ... روبرو نمی بودیم و الله داریم درحق این مردم کم نظیر کوتاهی می کنیم و حاضرم هر جا خواستید توضیح دهم چگونه و علت کوتاهی ما چیست و یکی از اشباهات دیگر صنایع دستی این است که آن را با میراث فرهنگی و گردشگری تلفیق کرد ؛ که از نظر ماهوی و شکلی نسبت به هم بیگانه اند و چیزی که علت عمده آن شده این بود که تولیدات صنایع دستی تقاضای آن چنانی ندارد چون هم از لوازم ضروری زندگی نیستند و هم این که وضع زندگی امروزی نبست به آن بیگانه است زندگی پنجاه وحتی ده سال پیش با هالا کاملاً متفاوت است .
چگونه شد این دو وصله نامناسب را بهم بچسبانید ولی صنایع کوچک که هم از ضروریات روزمره به خصوص روستائیان است و هیچ گاه کهنه و از رده خارج نشده و ُمد آن با روز و در هر زمان متناسب با شرایط زندکی آن روز است، با صنایع دستی هم خوانی ندارد ؟! روزی متوجه خواهیم شد صنایع دستی چه ضربه بزرگی خورده و با یک کار کاملاً فرهنگی و تحقیقی و تاریخی بطورکلی بیگانه و حتی متضاد است.
من غیر از پیشنهاد طرح؛ نسبت به همین امر، خود اشتغالی به سبک فعلی به عنوان یک شهروند ...، اعتراض دارم و حاضرم هر جا خواستید بگویم و هرچه خواستید بنویسم و مید وارم تصور نشود از مسائل صنایع دستی بی اطلاع هستم و برای توجیهات شما جواب ندارم!؟،علل مشکلات رو به انقراض صنایع دستی را از چند سال پیش که از رسانه جمعی شنیدم یاد داشت کرده و درام .
و اما ابعاد شروع کار
1): اهمیت اطلاع رسانی: بوسیله توزیع فرمها،و اعلام به وسیله رسانه های عمومی و محلی، وحتی بوسیله مردم هر منطقه و روستاها، تا همه را در جریان قرار دهیم که معلوم شود تا چه حد استقبال خواهند کرد و چه چیزی از موارد صنایع دستی و یا صنایع کوچک را، ضروری می دانند، آنگاه این نظریات کاملاً مورد بررسی قرار گرفته و با دیگر اطلاعات تطبیق داده شود و هر کاری را جایی شروع کنیم که در حال حاضر شدیداً به آن نیاز است . همین امر خود نیاز بیک طرح و روش کاری مدون داردکه طبق آن گام به گام حرکت کرده و از خود سر و هرج و مرج عمل کردن و تبعات آن جداً جلوگیری شود.
2): مطالعات اولیه : مسائلی را که ما باید برآنها اطلاع داشته باشیم این است که همزمان با آموزش ، شرایط، آب و هوا، راههای مواصلاتی به شهرها و مواد لازم، نوع تولیدات فعلی مردم، بافت جمعیتی و دیدگاه های فرهنگی درست و یا غلط کاملاً گرد آوری شده و هر نوع ، کارخانه ، صنایع دستی...، کاملاً حساب شده و بر اساس شرایط بدست آمده باشد تا این که جداً از دو باره کاری... جلوگیری گردد.
3): توجه به مواد اولیه: با توجه بمواد اولیه هر منطقه ، صنایع دستی و صنایع کوچک درآنجا باید توسعه یابد ، مثلاً در مناطق کاشت محصول سیب درختی، کارخانه کمبود... سازی ، و جاهایی که سیب زمینی است کارخانه چیپس سازی...، ساخته شود و در مناطقی که دام داری و یا دام پروری ... توسعه بیشتری دارد کار متناسب با همان شرایط صورت بگیرد.
4): واد اولیه هرمنطقه : تا آنجا که ممکن است باید سعی شود ولو در دراز مدت ، از مواد اولیه خود مردم استفاده شود مثلاً در مناطقی که گندم کاری زیاد تر است کارخانه آرد و سیلو در همانجا تأسیس گردد، در مناطقی که سنگ آهک، سیمان... وجود دارد کارخانه آهک سازی و... احداث شود و موادی که وجود ندارد، دولت از شهر و ... همجوار وارد کند و باشد تازمانی که اگر آنجا صاحب همان مواد شد آنگاه واردات قطع شود.
5 ): مناطق تک محصولی: جا هایی که محصولات دیگر قابل کشت است تک محصولی زیان آور باید به طور کلی برداشته شود و اگر زیان آورنیست باز به خاطرجهاتی ؛ محصولات گوناگون کاشت شود و در بعضی جاها اصلاً محصول به محصول دیگر تبدیل گردد ؛ چون مردم زیان تک محصولی، محصول بی کیفیت و محصول کم صرفه... را می برند که این یکی از مشکلات وضع بد مردم کشاورزان است ، علاوه بر این که حتی نیمه میکانیزه نیست در همان شکل اولیه و سنتی هم دچار زیان و افت کمی و کیفی بد عمل کردن است. زمینی ایران هر یک متر آن طلاست ولی ما گرسنه و بیکار روی گنج خوابیده ایم !؟ این هارا براساس تحقیقات انجام گرفته چندین ساله خودم می گویم وتنها گفتن وذهنیات نیست چون خودم هم بچه روستا بوده ام وهم وضع کشاورزان را درایام تبلیغ ازنزدیک شاهد بوده ام ؛ ما اگر بخواهیم ایمان وتقوای مردمرا تقویت کنیم که فساد... کم ترباشد اول باید درصددحل مشکلات روز مره معیشتی مردم باشیم و الا باپیلس نمی شود جلو مفاسد وتخلفات را گرفت مگر درحد شبیه به قرص مسکن وگذرا !؟ واین که در بیست وچهارساعت می خوانیم (ربنا آتنا فی الدنیا حسنه)و بعد می گوییم (وفی الاخره حسنه ) به همین جهت می باشد
6 ): بازارچه :قبلاً هم این بحث گذشت ولی به خاطر اهمیت آن لازم است توجه کنیم تا کار به جایی نرسیده نباید برای ساخت مورد نظر اقدام کرد تا این که افکار برای ضرورت امر کاملاً آماده شود آنگاه بازارچه ای در زمینی که قدری با فاصله از روستا باشد احداث شود که دارای آموزشگاه و کارگاه هایی ... باشد و با امکانات و سرمایه خود مردم بوده و حتی هر قسمتی و هر کارگاهی ، بوسیله کسی ساخته شده و خودش مالک آن باشد،و خودش درآن کار کند یا اجاره بدهد، اصلاً خود مردم باید در کارها دخیل باشند وخیلی از مسئولیت ها با وجود یک ناظر از طرف دولت که آنهم بهتر است از محل باشد به خود مردم واگذار شود تا دل به سوزانند و در حفظ و ادامه آن اقدام کنند اصلاً دولت باید ناظر بوده و مدریت کند و مردم سرمایه گذار و عامل اجرا باشند. و این روش و سیاست است که دولت را موفق داشته و از هر زیان و خسارت اقتصادی ... در امان می دارد که فعلاً شاید 50 در صدر این گونه نباشد ودارد ضربه بدی اول به دولت وسپس به مردم وطبقه سه و مظلوم کشور می زند، از نزدیک ندیده اید چگونه وچه می گویم!؟.
7 ): تولید ومصرف: تا آنجاکه ممکن است ولو در دراز مدت باید کاری کرد که تولیدات هر جا که مصرف داخلی دارند در همان روستا یا روستای دیگر مصرف شود. که این کار مزیتها و محسنات بسیار مفید و راحتی بخشی خواهد داشت از جمله جنس دست اول، جنس ارزان تر، کم شدن هزینه... مسافرت برای خرید اجناس... حاصل آن خواهد بود.
8 ): تضمین صادرات: مهم ترین کاری که دولت باید بکند از یک سو باید شغل مردم را باید سامان بخشیده وجهت بدهد واز سوی دیگر تولیدات را بطور تضمینی از مردم خریداری بنماید که نا خوشبختانه این کار حتی به 50 درصد نرسیده است و گاهی محصول مردم مانده و از بین می رود سال 83 که برای تبلیغ منطقه فریدن اصفهان بودم عده زیادی از مردم روستا ی موغان هر نفر ، هشت تا ده میلیون خسارت سیب زمینی در اهواز را برده بودند. یکی ازآنها گفت. چون درآوردن آن باکار گر صرف نمی کرد، همه در زمینی گندید و حتی باید جریمه هم می دادیم که سیبهای گندیده ، زمین مردم را خراب می کرد!؟
9): بازاریابی: تولید هر جنسی باید بعد از بازاریابی حساب شده و کاملاً مطمئن باشد که همانند زیانهای چندین ساله کسات فرش ایران در چند سال پیش نباشد، بازار یابی داخلی و حتی خارجی خوب است خود مردم درگیر آن باشند و اجناس هر منطقه دارای نماینده بوده وکارش صرفاً بازار یابی ... باشد که به موقع به قیمت مناسب اجناس مردم به فروش برسد.
و مناطقی که سیب درختی دارند حتماً نماینده داشته باشند، خودم چند سال شاهد مفت ازدست رفتن و یا ماندن سیب درختی مردم بودم و سال 83 شاهد سیب زمینی در انبار مانده مردم فریدن بودم واقعاً کشاورز را بیچاره ، دلسرد و نسبت به دولت و نظام بدبین خواهدکرد ، تمام اینها بر اثر بی برنامه عمل کردن و نداشتن طرح کار شناسی شده و عدم سازماندهی اصولی خواهد بود و بس!؟.
10 ): دوام تولید: یکی دیگر از مسائل که باید همه جا مورد توجه قرار گیرد این است که باید اجناس فاسد نشدنی بیشتر تولید شود، یا اجناسی که تولید می شود به چیزی تبدیل شود که فاسد نشود، این کار را باید حتماً کرد چون خیلی جنس های ضروری یا کم تولید می شود یا به علت فاسد شدن زود و مفت به فروش می رسد. بهرصورت مثل خیار را خیار شور کنند، و زردآلو را پر ، و آلو را بگونه دیگر، سبزی را به سبزی خشک، نخود را به نخودچی... تبدیل کنند.
11): دفترچه امتیازات: درهمین ورد طرحی جامع دارم که همه آحاد جامعه باید اجباراً دفتر امتیاز بهداشتی... داشته باشند و امتیازات آنان در دفترچه آنها ثبت شود که هم به عنوان نمونه معرفی شوند و هم اینکه مزایایی به آنها تعلق بگیرد. مثلاً ، کارایی های اجتماعی، آموزشی، تولیدی وحتی اخلاق خانوادگی و دارا بودن ایمان وتقوا که حتی درگزینش هاهم بسیارد مفید وطی کردن کلی از راه می باشد که طی کردن آن درکوتاه مدت برای گزینش مشکل است و همه این ها در ارتقای امتیاز دخالت داشته باشد در واقع ایجاد حس رقابت می کند و لذا خداوند می فرماید(سارعوا الی مغفره من ربکم = آل عمران آیه 133) از منظر جامعه شناسی ... این روش عملاً مورد تأیید می باشد و لذا در هرخانواده ای که امتیاز بالای بهداشتی، تربیتی ،آموزشی و... داشته باشد جداً به عنوان ممتاز و نمونه در جامعه شناخته و عملاً تشویق شود