( از کتاب شناخت)
5) استقامت و پشت کار: گرچه خود انگیزه و عشق قهراً استقامت و پشت کار را بدنبال خواهد داشت اما باز استقامت و پشت یکطرف دیگر هم دارد و مایل دیگر باید باشد و این عوامل همه دست بدست هم بدهند تا یک عنصر کامل کوشا و پویا بوجود آمده و بپیش برود. صبر و تحمل در مقابل خستیگ ها، مشکلات و موانع باعث استقامت میگردد استقامت و عشق با هم همراه میشوند پشت کارکه یک دید عمیق و گسترده است نیز آنها را همراه میکند و نمی گذارد در نیمه راه مانده و یا عقب گرد کنند. بسیاری هستند که انگیزه، عشق، صبر و استقامت دارند و خوب هم جلو میروند اما دید وسیع ندارند، بلند نظر نیستند، کودتا نظرند یک حد معین و کوتاهی را در نظر میگیرند و به آن حد که رسیدند عشق خود را حتی سرکوب کرده و خود را قانع میکنند و میگویند همینکه دیپلم گرفتیم کافی است که شغلی پیدا کرده و این چهار روزه زندگی را طی کنیم!!؟ و حتی گاهی شنیده ام که افرادی برای این گونه افراد ابراز نگرانی میکنند. هیف از این عشق، علاقه، سلیقه، هوش که دست از ادامه تحصیل، و یا تحقیق و مطالعه برداشت و تاریخ این گونه افراد کوته نظر را زیاد بیاد دارد که همه وسیله ساختمان ده طبقه محکم را دار بوده اند اما در وقت ساخت یک خانه یک طبقه ساخته و به همان اکتفا کرده اند بنابر صبر و استقامت باید عشق وانگیزه را مدد کنند و آنها از پشت کار پی روی کنند یعنی دید فرد باید وسیع باشد و به کم قانع نگردد و تا بی نهایت گام بر دارد. واز انسان های حد اکثری چون شهید مطهری... وادیسون... باشند نه از انسان های حد اقلی و در نیمه راه درجا زدن!؟
6) دید وسیع و نظر بلند: دید وسیع و نظر بلند علاوه بر اینکه میتواند تا بی نهایت انسان را پیش برده و موانع را یکی پس از دیگری در نرودد و در وجود انسان نیرو و توانی خاص ایجاد میکند و در تحصیل علم و دانش قدم بقدم کار برد بسیار خوبی دارد. وقتی انسان بخواهد یک مساقت 20 کیلومتری را طی کند شاید سر ده کیلومتری احساس خستگی کند اما اگر مسافت 10 کیلومتری را بخواهد طی کند سر پنج کیلومتری احساس خستگی میکند با توجه باینکه این فرد همان فرد 20 کیلومتری است دلیل چیست که سر پنج کیلومتری احساس خستگی میکند؟ دلیل هم کوتاهی مسیری است که انسان قصد طی کردن آن را دارد. روی این جهت است که احادیث تأکید دارند باید دید و نظر بلند باشد و درک معنویات انسان به کم قانع نشود به همان اندازه که قانع نبود در مادیات مضرات به همان اندازه قانع بودن در کسب علم، دانش و معنویات مضر است که قبلاً اشاره شد افراد زیادی با داشتن تمام امکانات بکم قانع شده و دست از ادامه تحصیل و... برداشته اند و برعکس کافی بوده اند که با نداشتن امکانات کافی به آن حد با دید بلندی که داشته اند سرانجام بمراتب عالی بینش و آگاهی رسیده اند بقول شاعر (همت بلند دار که مردان روزگار= از همت بلند بجائی رسیده اند) کسانی هستند که از هر جهت زمینه در آنها موجود است وسط راه مانده و قانع میشوند و کسانی هم هستند که بکم قانع نیستند اما چون زمینه کافی و امکانات لازم برای آنها موجود نیست این هم باین علت ناچار میشوند توقف و یا بطور کلی عقب گرد کنند و عده قلیلی می ماند که زمینه و امکانات به حد لازم برایشان موجود است. بکم قانع نشده و بجائی رسیده اند و همین عده کم تاکنون نیازهای مادی و معنوی جامعه را برآورده ساخته اند مانند شیخ طوسی و... آیت الله خمینی در انقلاب و...، بو علی و... در علوم مادی و معنوی....
7) شرایط مناسب اجتماعی برای کسب دانش و...: شرایط مناسب اجتماعی که شامل شرایط سیاسی، حکومتی و مانند آن میگردد یکی از عوامل و به عبارت دیگر یکی از زمینه مناسب است برای کسب علم، دانش، تحقیق و بطور کلی شناخت و آگاهی عدم فحشا و منکرات، توجه عامه مردم به علم و دانش و قداست آبان شد سیاست دولت مناسب باشد امکانات در این رابطه موجود باشد شرایط مناسب برای کسب علم و دانش و... موجود است و اگر واقعاً دیگر شرایط و عوامل روبرا و موجود باشد میتوان گفت 80 درصد چنین جامعه میتواند به حد تخصصی برسد و اینکه می بینیم 20 درصد یک جامعه بحد تخصص و علم و شناخت کافی نمیرسند علت آن همان علیل بودن و یا کمبود عوامل است در اینجا وجود فحشا و منکرات، سیاست بد دولت، گروه گرائی و عدم توجه توده مردم به علم بدترین شرایط است که همان فحشا و منکرات نسل جوان به انحراف می کشد و بقیه همه را از دست یابی بمدارج علم و دانش بازمیدارد تاریخ روشن میکند که حرکت این عوامل در جهت مثبت زمینه را برای رشد علمی و مانند آن فراهم کرده و عکس آن زمینه را برای رشد و بسیاری از چیزهای دیگر مسدود کرده مخصوصاً گسترش فحشا و منکرات و گرو گرائی و سیاست بازی ها که غالباً تمام فکر نسل جوان بخود جلب میکند همان نسل جوانی ه در اوج توانائی جسمی و فکری است برای شناخت و کسب علم و دانش ما جریان قبل و بعد از انقلاب ایران در رابطه با این موضوع کاملاً زیر نظر داشتیم که در زمان شاه که فحشا و منکرات از یکطرف و سیاست غرب گرائی شاه از طرف دیگر نسل جوان کاملاً از دست یابی به دانش بازداشته و بعد از انقلاب شاهد بودیم که چه اختراعات و چه ابتکاراتی در صنایع بدست همین جوانان صورت گرفت و کارخانه هائی که در انقلاب خوابیده بود و متخصصین خارجی رفته بودند با آن همه پیچیدگی بوسیله همین جوان راه اندازی شد که توضیح آن مفصل و بیش از دهها هزار اختراع وابتکار خیره کننده جهان به دست جوانان ایران صورت گرفته و رو برشد است از جمله اولین ماهواره های ایران که در سالهای،1386،... به فضا صعود کردند!؟
8) تربیت درست خانوادگی: در گذشته یکی از عوامل استاد و مربی بودند مربی چه در مربی خانوادگی باشد و چه مربی در مدارس مربوط به جنبه های فکری، اخلاقی و... نسل جدید میگردد تربیت خانوادگی که حتی سلامتی روحی و جسمی را شامل میگردد بهترین پایه و اساس و بعبارت دیگر زیر بنا است برای کسب علم و دانش اصولاً اکثر اینها که تربیت درست خانوادگی دارند در کلاس و مدارس موفقند و اکثر مردودین از خانواده هائی هستند که تربیت درست درآنها حاکم نبوده است بچه ای که شکمو، ترسو، نازپرور، کودن بار آمده اند اگر تا حدودی پیش رفت کنند آخر هر کوشش درباره آنها بشود چیزی که لا اقل برای خود آنها سودمند باشد بدست نخواهد آمد و کلاً تربیت درست و یا نادرست رابطه تنگاتنگ تنگی با کسب علم، دانش و شناخت دارد آدمی که شکمو بارآمده قدری که بزرگ تر شد کاملاً یک فر دنیا پرست خواهد شد و دنیا پرستی به طور کلی مانع کسب علم و شناختهای اعتقادی و... خواهد بود بنا براین علاوه بر اینکه ضرورت دارد والدین توجه باین امر داشته باشند اساتید و رهبران مذهبی جامعه در ضمن آموشهای علمی باید جنه تربیتی را نادیده نگیرند علی الخصوص در صورتی که تربیت خانوادگی فرد رضایت بخش نباشد.